جشن تیرگان

 

جشن تیرگان

یکی از جشن‌های ایرانی در تیرروز از تیرماه برابر با ۱۳ تیر در گاهشماری ایرانی برگزار می‌شود. این جشن در گرامی داشت تیشتر (ستارهٔ باران‌آور در فرهنگ ایرانی) است و بنا به سنت در روز تیر (روز سیزدهم) از ماه تیر انجام می‌پذیرد.

100138_p-01

جشن تیرگان

در تواریخ سنتی تیرگان روز کمان کشیدن آرش کمانگیر و پرتاب تیر از فراز البرز است. همچنین جشن تیرگان به روایت ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده‌استر اساس تقویم باستانی مازندران شب سیزدهم تیرماه ازماه‌های تقویم مازندرانی که با تیرماه خورشیدی متفاوت است جشن تیرماه سیزه شو در ساری برگزار می‌شود. این جشن را تیرگان نیز می‌نامند چون سیزدهمین روز هر ماه قدیم نیز تیر نامگذاری شده‌است و هم‌زمان شدن نام روز با نام ماه را به عنوان تیرگان جشن می‌گیرند. جشن تیرگان هر ساله در یکم تیر ماه در فراهان برگزار می‌شود. این جشن به شکرانه برداشت گندم انجام می‌شود و ریشه در باورهای مردم منطقه دارد که تا به امروز نیز حیات داشته‌است. در مازندران نیز جشن تیرگان با نام تیرماه سیزده شو در شب سیزدهم تیر ماه برگزار می‌شود. مردم مهدیشهر (سنگسر) نیز این جشن باستانی را به نام جشن تیر مُ ای سیزده در تاریخ ۲۲ آبان مقارن با روز سیزدهم ماه اوریا تقویم سنگسری در قالب جشنواره برگزار می‌کنند. در این جشن آیینی غذای مخصوصی به نام سیزده تامو طبخ می‌شود. بهار مختاریان اعتقاد دارد که جشن تیرگان در اصل جشن انقلاب تابستانی در اول تیرماه بوده‌است. آنچه که اکنون در فراهان بازمانده‌است.

این جشن در گرامی داشت تیشتر (ستارهٔ باران‌آور در فرهنگ ایرانی) است و بنا به سنت در روز تیر (روز سیزدهم) از ماه تیر انجام می‌پذیرد. در تواریخ سنتی تیرگان روز کمان کشیدن آرش کمانگیر و پرتاب تیر از فراز البرز است. همچنین جشن تیرگان به روایت ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده‌است. (آثارالباقیه، فصل نهم، بخش عید تیرگان) موبد کورش نیکنام برگزاری جشن‌ها با استفاده از گاهشماری‌های سنتی با ماه‌های ۳۰ روزه را بی‌توجهی به دانش نجوم و دستاوردهای خیام و موجب ناهماهنگی در جشن‌ها دانسته و لزوم توجه به گاهشماری ملی و رسمی با ماه‌های ۳۱ روزه را یادآور شده‌است. (برای آگاهی از فهرست و زمان همه جشن‌های ملی بنگرید به صفحه جشن‌های ایرانی

جشن همه ساله در مازندران ساری و همه ساله توسط زرتشتیان ایران در شهرهای تهران، کرج، مارلیک در استان تهران، یزد و روستاهای اطراف، میبد، اردکان، کرمان،بم، شیراز، اصفهان،اهواز،منطقه فراهانو اروپا و آمریکا   روز دهم تیر برگزار می‌شود؛ که البته تعطیل نبودن این روز در ایران و دیگر کشورها گاه باعث می‌شود تا در نزدیکترین روز تعطیل این جشن برگزار شود.

100138_p-02

تیرگان جشنی است که هر سال برای گرامی داشت ” تیشتر” که ستاره باران آور در فرهنگ ایران باستان است برگزار می‌شود. هرچند از این روایت معروف‌تر این روایت است: در این روز آرش کمانگیر بالای کوه دماوند رفته و تیر معروفش را پرتاب کرده. تیر از کوه و در و دشت را طی کرده تا در کنار رودخانه «جیحون» بر تنه درخت گردویی نشسته. از آن پس آنجا را مرز ایران و توران تعیین کرده‌اند و هر سال به یادش جشن می‌گیرند.

در جشن تیرگان چه کار می‌کنند؟

100138_p-03

پاشیدن آب

آب در جشن تیرگان اهمیت زیادی دارد و به همین خاطر هم هست که این جشن معمولا در کنار رودخانه و چشمه برپا می‌شود. یکی از رسم و رسومات این جشن هم رسم جالب و هیجان‌انگیز آب پاشیدن روی همدیگر است تا گرمای هوای تیر به در شود. در مراسم آب پاشان، مردم به یاد فرشته تیشتر یا فرشته  باران و به خاطر گرمای هوا  همدیگر را به واسطه آب پاشیدن خنک می‌کنند. صدای خنده‌ها در هوا بلند می‌شود و برای لحظاتی تابستان از یاد می‌رود.

فال کوزه

تیرگان با فال کوزه هم همراه است. روز پیش از جشن تیرگان دختری کوزه سبز رنگی را پر از آب می‌کند و بین همه آنهایی که آرزویی دارند دور می‌چرخاند. آرزومندان هر کدام سکه، انگشتر، سنجاق سر یا چیز کوچکی را در کوزه می‌اندازند. دختر، کوزه را در زیر درخت همیشه سبزی مثل سرو یا کاج می‌گذارد. در روز جشن و بعد از مراسم آب پاشان، همان دختر کوزه را بین آنهایی که آرزو کرده‌اند، می‌برد. پیران جمع شعری را با صدای بلند می‌خوانند و دختر بعد از تمام شدن هر شعر دستش را درون کوزه می‌برد و شی هر کسی را به خودش می‌دهد. شعر خوانده شده هم جواب آرزویی است که کرده.

تیرگان روزی است مخصوص آرزومندان. یکی دیگر از رسم های تیرگان هم این است: در ابتدای مراسم و بعد از خوردن شیرینی، بندی که از هفت رنگ پارچه یا ریسمان رنگی بافته شده را به دست می‌بندند، بندی که به آن تیر و باد می‌گویند. ۹ روز بعد و در روز باد در  پشت‌بام یا جای بلندی دستبند را به باد می‌سپارند تا آرزوهایشان را با خود ببرد و در حینش این شعر را می‌خوانند:

تیر برو    باد  بیا                           غم  برو   شادی  بیا

محنت     برو   روزی بیا            خوشه  ی  مرواری بیا

دستبند تیر و باد

در آغاز جشن بعد از خوردن شیرینی، بندی به نام «تیر و باد» که از ۷ ریسمان به ۷ رنگ متفاوت بافته شده‌است به دست می‌بندند ودر باد روز از تیرماه «۹ روزبعد» این بند را باز کرده ودر جای بلندی مانند پشتبام به باد می‌سپارند تا آرزوها و خواسته‌ هایشان را بعنوان پیام‌رسان به همراه ببرد. اینکار با خواندن شعر زیر انجام میشود:

تیر برو باد بیا غم برو شادی بیا

محنت برو روزی بیا خوشه مرواری بیا.

 

100138_p-04

تیرگان در کدام شهرها و در چه تاریخی برگزار می‌شود؟

تیرگان در همه شهرها در یک تاریخ برگزار نمی‌شود. «گاهشماری یکپارچه دین‌هایایران»، تاریخ برگزاری جشن تیرگان را دهم تیرماه می‌داند. «انجمن کوهنوردان ایران» در روز سیزدهم تیرماه تیرگان در دامنه‌های دماوند در شهررینه، لاریجان آمل برپا می‌کنند. در فراهان مردم این جشن را در روز آغاز تابستان و بیشتر در ستایش از گندم و به عنوان جشنی برای برداشت گندم برگزار می‌کنند. در جاهای دیگری مثل مازندران، تیرگان به «تیرماه سیزده شو» معروف است و در شب سیزدهم آبان، جشن آن برگزار می‌شود.

در اردهال، مردم تیرگان را در سیزدهم مهرماه جشن می‌گیرند. مردم مهدی شهر سنگسر این جشن را با نام «تیر مو ای سیزده» و در روز ۲۲ آبان ماه برپا می‌کنند و در آن، خوراکی ای به نام «سیزده تامو» می‌پزند. ارمنیان اصفهان جشن تیرگان را در روز سیزدهم ژانویه برگزار می‌کنند.

زرتشتیان شهرهای تهران، کرج، یزد، میبد، اردکان، کرمان، بم، شیراز، اصفهان، اهواز، منطقه زلف آباد اراک و کشورهایی مثل سوئد، تورنتو و آمریکا نیز تیرگان را جشن می‌گیرند.

علت برگزاری جشن تیرگان

جشن تيرگان به همراه نوروز و مهرگان و سده از جمله مهم ترين جشنهای ايرانيان است که در گذشته برای ايرانيان اهميت وافری داشت و اين جشن رابا شکوه و زيبا برگزار میکردند در مورد فلسفه جشن تيرگان دو روايت جالب است روايت اول مربوط به قهرمان ملی ايرانيان آرش است که تقريبا همه ی ما با آن آشنا هستيم.

روایت اول درباره برگزاری جشن تیرگان

ميان ايران و توران سال ها جنگ وستيز بود در نبرد ميان افراسياب و منوچهر شاه ايران ،سپاه ايران شکست سختی می‌خورد اين واقعه در روز اول تير اتفاق میوفتد ودر گذشته اين روز برای ايرانيان عزای ملی بودو جالب است بدانيد هنوزم ديدار از خانواده هاي عزادار دراين روز ميان زرتشتيان رايج است. سپاه ايران در مازندران به تنگنا میوفتد سرانجام دو سوی نبرد به سازش در آمدند و برای آنکه مرز دو کشور مشخص شود و ستيز از ميان بر خيزد ،پذيرفتند از مازندران تيری به جانب خاور پرتاب کنند هر جا تير فرو آمد همان جا مرز دو کشور باشد و هيچ يک از دو کشور ازآن فراتر نروند تا دراين گفت و گو بودند فرشته زمين اسفنديارمذ پديدار شد و فرمان داد تير و کمان آوردند.

ایرانیان باستان ،جشن تیرگان را در روز سیزدهم تیر برگزار می کردند

آرش در ميان ايرانيان بزرگترين کماندار بودو به نيروی بی مانندش تير را دورتر از همه ی پرتاب می‌کرد. فرشته زمين به آرش گفت تا کمان بردارد و تيری به جانب خاور پرتاب کند.آرش دانست که پهنای کشور ايران به نيروی بازو و پرش تير او بسته است و بايد توش و توان خودرا دراين را بگذارد. آرش خودرا آماده کرد لخت شد و بدن خود رابه شاه و سپاهيان نمود و گفت ببينيد من تندرستم و گژی در وجودم نيست ولی می‌دانم چون تير را از کمان رها کنم همه ی نيرويم با تير ازبدن بيرون خواهد آمد. آن گاه آرش تير و کمان را برداشت و بر بلندای کوه دماوند بر آمد و به نيروی خداداد تير را رها کرد و خود بی جان بر زمين افتاد«سلام بر روان پاکش».هرمز خدای بزرگ به فرشته باد فرمان داد تا تير را نگهبان باشد و از صدمه نگه دارد. تير از بامداد تا نيمروز در آسمان می رفت و از کوه ودر و دشت می گذشت تا درکنار رود جيهون بر تنه درخت گردويی که بزرگ تر ازآن در گيتی نبود ؛نشست .آن جا را مرز ايران و توران جای دادند و هر سال به ياد آن جشن گرفتند. جشن تيرگان در ميان ايرانيان از اين زمان پديدآمد.

روايت دوم درباره علت برگزاری جشن تیرگان

اما روايت دوم که مربوط به فرشته باران يا تيشتر میباشد و نبرد هميشگی ميان نيکی و بدی :««تيشتر فرشته باران است که در ده روز اول ماه به‌صورت جوانی پانزده ساله در می آيد ودر ده روز دوم به‌صورت گاوی نر ودر ده روز سوم به‌ صورت اسب.تيشتر به شكل اسب زيباي سفيد زرين گوشي، با ساز و برگ زرين، به درياي کيهاني فرو رفت. در آنجا با ديو خشکسالی «اپوش» كه به شكل اسب سياهي بودو با گوش و دم سياه خود ظاهري ترسناك داشت، رو به رو شد. اين دو به مدت سه شبانه روز بايکديگر به نبرد بر خواستند و تيشتر دراين نبرد شکست میخورد به نزد خدای بزرگ آمده و از او ياری و مدد می جويد و به خواست و قدرت پروردگار اين بار بر ابليس خشکسالی پيروز می‌گردد و آب ها توانستند بي مانع به مزارع و چراگاه ها جاري شوند.


برای ارسال نظر ، وارد حساب کاربری خود شوید
ورود به حساب
لطفا کمی صبر کنید !!